NIKOLA TESLA - ČOVJEK KOJI JE OSVIJETLIO SVIJET


Nikola Tesla, jedan od najvećih umova u istoriji svjetske nauke, dao je ogroman doprinos tehnološkom napretku  i nauci kao pronalazač obrtnog magnetnog polja, indukcionog motora, višefazne naizmjenične struje, generatora i kompletnog sistema proizvodnje i distribucije električne energije.

Rođen je u Smiljanu 10. jula 1856. godine u porodici pravoslavnog sveštenika. Posnovnu školu pohađao je u Smiljanu i Gospiću, a  Realnu gimnaziju u Gospiću. Godine 1870. Upisuje Visoku realnu gimnaziju u Karlovcu. Ovu školu završava 1873. godine, a dvije godine kasnije odlazi u Grac gdje studira na Politehničkoj školi. Godine 1880. Upisuje studije filozofije prirode na Univerzitetu u Pragu.  

Teslino prvo zaposlenje

Godine 1881. Tesla se seli u Budimpeštu gde se zapošljava u telegrafskoj kompaniji pod nazivom „Američka Telefonska Kompanija“. Tesla je pri otvaranju telefonske centrale 1881. godine postao glavni telefonijski tehničar u kompaniji. Tu je izumio uređaj koji je, prema nekima, telefonski pojačavač, dok je prema drugima prvi zvučnik. U Budimpeštanskom parku se Tesli javila ideja o rješenju problema motora na naizmeničnu struju bez komutatora, dok je šetao sa prijateljem i recitovao Geteovog „Fausta“, a onda iznenada počeo štapom po pijesku da crta linije sila obrtnog magnetskog polja. Za dva naredna mjeseca je razradio skice mnogih tipova motora i modifikacija koje će pet godina kasnije patentirati u Americi.

Osim u Budimpešti, Tesla je par godina radio i u Parizu i Strazburu. U SAD odlazi 1884. godine.

Prelazak okeana sa preporukom Edisonu

Tesla je došao u Ameriku 6. juna 1884. godine u Njujork sa pismom preporuke koje je dobio od prethodnog šefa Čarlsa Bečelora. U preporuci je Bečelor napisao: „Ja poznajem dva velika čoveka, a vi ste jedan od njih,  drugi je ovaj mladi čovek“. Edison je zaposlio Teslu u svojoj kompaniji Edisonove mašine. Tesla je ubrzo napredovao i uspješno rješavao i najkomplikovanije probleme u kompaniji. Tesli je ponuđeno da uradi potpuno reprojektovanje generatora jednosmjerne struje Edisonove kompanije.

Razlaz s Edisonom

Pošto je Tesla opisao prirodu dobitaka od njegove nove konstrukcije, Edison mu je ponudio 50.000 dolara kad sve bude uspješno završeno i napravljeno. Tesla je radio oko  godinu dana na novim konstrukcijama i Edisonovoj kompaniji donio nekoliko patenata koji su potom zaradili nevjerovatan profit. Kada je potom Tesla pitao Edisona o obećanih 50.000 dolara, Edison mu je odgovorio: „Tesla, vi ne razumijete naš američki smisao za humor“ i pogazio svoje obećanje. Edison je pristao da poveća Teslinu platu za 10 dolara nedjeljno, kao vrstu kompromisa, što znači da bi trebalo da radi 53 godine da zaradi novac koji mu je bio prvobitno obećan. Tesla je momentalno dao otkaz.
 

Edison je kao dobar biznismen zarađivao novac korišćenjem svojih jednosmjernih generatora struje koji su bili veoma skupi za postavljanje i održavanje. Bilo je potrebno i po nekoliko stanica jednosmjerne struje da bi se obezbijedila jedna gradska četvrt, dok je Teslin generator naizmjenične struje bio dovoljan za snabdijevanje kompletnog grada. Uvidjevši efikasnost Teslinih patenata, Edison je koristio razne načine da uvjeri javnost kako je ta struja opasna. Kao odgovor tome Tesla se priključio u kolo naizmjenične struje što je prouzrokovalo užarenje niti električne sijalice, te tim pobio predrasude štetnosti naizmenične struje.

Teslina smrt

Tesla umire od srčanog udara sam u hotelskom apartmanu 3327 na 33. spratu Njujorker hotela 7. januara1943. godine u 87. godini života. Zvanično je zabilježeno da je umro od srčane tromboze, 7. januara 1943. godine u 22 časa i 30 minuta. I pored prodaje patenata u oblasti naizmeničnih struja, Tesla umire siromašan i u dugovima. Tim povodom, gradonačelnik Njujorka Lagvardija je rekao: „Nikola Tesla je umro. Umro je siromašan, ali je bio jedan od najkorisnijih ljudi koji su ikada živjeli“.

Ono što je stvorio veliko je i, kako vrijeme prolazi, postaje još veće“. Posmrtni obred je održan 12. januara u Crkvi svetog Jovana Bogoslova na Menhetnu u Njujorku. Poslije službe tijelo je kremirano. Ispraćaju Teslinih posmrtnih ostataka prisustvovalo je oko 2000 ljudi, među kojima su bile i mnoge značajne ličnosti i nobelovci. Svi vodeći njujorški listovi imali su svoje izvještače. Na sahrani je svirao njegov prijatelj, violinista Zlatko Baloković, tada jedan od najvećih virtuoza na svijetu u pratnji slovenačkog hora Slovan i to po Teslinoj želji, prvo Šubertovu kompoziciju „Ave Marija“, a onda srpsku pesmu ,,Tamo daleko“. Ostao je zabilježen i upečatljiv oproštajni govor tadašnjeg gradonačelnika Njujorka Fjorela Henrija Lagvardije. Kasnije 1943. godine Vrhovni sud SAD vratio je Tesli pravo na patent 645.576, priznajući mu prvenstvo na patent radija. Ubrzo po Teslinoj smrti FBI je zatražio od Useljeničke službe oduzimanje svih pokojnikovih ličnih stvari i dokumenata, iako je Tesla bio američki državljanin. Kasnije je Ministarstvo odbrane kontaktiralo FBI, a Teslina dokumenta proglašena vrhunskom tajnom. Sva Teslina lična imovina po nalogu Edgara Huvera i predsjednikovih savjetnika dobila je etiketu „veoma povjerljivo“ zbog prirode Teslinih otkrića i patenata.

Počasni doktorati i ordeni

Nikoli Tesli su dodijeljeni sljedeći počasni doktorati: Tehnička škola, Beč, 1908.,
Univerzitet u Beogradu, 1926., Univerzitet u Zagrebu, 1926., Tehnička škola, Prag, 1936., Tehnička škola, Grac, 1937., Univerzitet u Poatjeu, 1937., Tehnička škola, Brno, 1937.,  Uniterzitet u Parizu, 1937., Politehnička škola, Bukurešt, 1937. Univerzitet u Grenoblu, 1938. i Univerzitet u Sofiji, 1939.

Dodijeljeni su mu ordeni: Orden Svetog Save, II klase, Srbija, 1892., Orden nezavisnosti Crne Gore, 1895., Orden Svetog Save, I klase Kraljevina SHS, 1926.,
Orden Jugoslovenske krune, 1931., Orden belog orla, I klase, Kraljevina Jugoslavija, 1936., Orden bijelog lava, I klase, Čehoslovačka, 1937., Medalja Univerziteta u Parizu, 1937. i  Medalja Univerziteta Sv. Kliment, Sofija, 1939.

Najvažniji pronalasci Nikole Tesle

Od 1943. godine Tesla se smatra pronalazačem radija, koji je predložen u patentu predatom Patentnom birou SAD 20. marta 1900. godine.  Prije toga se prvenstvo u ovom pronalasku davalo Markoniju, koji je imao više poslovnog duha. Izmislio je električni asinhroni motor sa polifaznim alternatorom, sa tri faze u obliku zvijezde, i sa komutatorom. Nikola Tesla je koristio jonizovane gasove za transformaciju električne energije na principima Volte, Herca i Faradeja, a po zakonima indukcije. Bio je glavni promoter tehnike prenosa električne energije naizmjeničnom strujom. Godine 1889. zainteresovao se za visoke frekvencije i realizovao generator frekvencije od 15 kiloherca. Počev od 1896. godine, eksperimentisao je sa daljinskim upravljanjem. Razvio je Teslinu bobinu, na principu Hercovog oscilatora, što je bio prvi projektovani odašiljač talasa. Time je postavio temelje teleautomatike. Imao je ideju da će se jednoga dana bežičnom telegrafijom upravljati vozilima bez posade udaljenim stotinama kilometara. Načinio je dva ploveća objekta kojima se upravljalo telekomandama, od kojih je jedan mogao da roni. Njegovi patenti iz 1895. godine  su u stvari specifikacije torpednog čamca bez posade, koji bi nosio šest torpeda dugih 4 metra i 20 cantimetara.
 

Dug i plodan Teslin istraživački rad urodio je velikim brojem izuma koji pripadaju grupi izuzetno vrijednih rješenja za napredak tehnike, od kojih su mnogi bili toliko ispred svoga vremena da se može reći da ni danas ne možemo u potpunosti da sagledamo sve njihove vrijednosti i posledice.

Autor je više od 700 patenata ( 112 u oblasti elektrotehnike), koji su registrovani u 25 zemalja. Njegovi najznačajniji patenti vezani su za otkriće tzv. Teslinog transformatora, Teslinog kalema, asinhronog i sinhronog motora, obrtnog magnetnog polja i višefaznog sistema. Izuzetno značajan doprinos dao je primjeni naizmjenične struje čime je omogućio znatno efikasniji i lakši prenos električne energije na daljinu.

Nikoli Tesli u čast Međunarodna jedinica mjere za gustinu magnetnog fluksa ( magnetnu indukciju) dobila je ime tesla.

Semberija info